Postanak i razvoj sela Izvor

Selo Izvor, kao i sva srpska sela, selilo se tri puta, a poslednji put u prvoj polovini 20.veka na mestu gde se i danas nalazi. Ime Izvor datira se do starina, nekoliko vekova iza
nas. Za ovo ime postoje dve legende i dosta istorijskih priča. Prva legenda govori o tome da u selu postoji veliki izvor vode ispod manastira Svete Petke, a druga potiče iz vremena
Kosovskog boja u kome su se mnogi meštani ovog sela pod komandom Pavla Orlovića istakli hrabrošću, toliko da je čak i sam knez Lazar bio zadivljen i da je govorio da takvi junaci uvek izviru kao izvori vode.Jedna od istorijskih priča potiče iz turskog vremena i to da je na brdu Parlog postojalo šestokućno selo čiji su zavetni dan slavila i ostala naselja u okolini. Tada se skupljalo jako puno naroda. Jednom je u vreme Turaka na taj dan došlo do sukoba. Tadašnji starešina ovog sela je pobegao u šumu i počeo da živi sa svojom porodicom daleko u klisuri,a Turci su potpuno spalili selo. To mesto danas se zove Klisurska kuća, a doseljenici koji su vekovima naseljavali ovaj predeo, prozvali su selo Izvor jer su svi pili vodu sa crkvenog kladenca. Prva pomena sela Izvor je 1380.godine u Petruškoj župi, kao prošireni posed
manastira Sv.Bogorodice u selu Lešju gde se prvi put i pominje izvorski put. Kasnija pominjanja ovog sela se javljaju od 1427.godine do 1844.godine. Godine 1427. u povelji
Despota Stefana pominje se i Izvor sa mimiohodnom carinom kao dar manastira Lavri na Svetoj Gori. Sledeći put se pominje 1452.godine prilikom otkupa manastira Lavre u vreme
Despota Đurađa Brankovića. Selo se pominje 1536.godine kao nenaseljeno selo puno hajduka. 1718.godine Izvor je po Austrijskom popisu bilo u okviru Petruškog distrikta. Prema
popisu 1833. do 1838.godine selo ima 86 poreskih „glava“ a 1835.godine se smanjuje na samo 31 poresku „glavu“.
Život stanovnika Izvora vezivao se uvek za crkvene objekte. U 14.veku oko crkve posvećene Svetom Nikoli niče i naselje i svoj život osnivaju na potezu „Carine“ tj. Kamenjar,
Dunav potok, Sain potok i Marin potok. U ovom delu nalazila se i vodenica. Iz tog vremena ostao je i naziv Staro selo. Na ovom delu sučeljavali su se stari srednjevekovni putevi: Veliki i Vidinski put. Kasnije u 16.veku naselje se gradi uz novo podignutu crkvu posvećenoj Svetoj Petki na nešto jugoistočnijoj lokaciji. Oslobođenjem ovih predela od Turaka i razvojem industrije, selo se širi i prelazi reku Grzu i obuhvata prostor oko današnje škole, železničke stanice, prodavnice i kafane. Proširenje sela se deševa paralelno sa izgradnjom železničke pruge, u 20.veku, koja je bila
uskog koloseka Paraćin–Zaječar, a i asfaltnog puta na istoj relaciji samo drugom trasom. Trasa železničke pruge je dolazila do sela Izvora ali nije pratila trasu sadašnjeg puta prema Čestobrodici već se vraćala prema selu Klačevica i ponovo se približila putu tek kod sela Krivog Vira. Nažalost, u vreme Tita i njegovih sledbenika šine su demontirane i poklonjene Albaniji da bi izgradila prugu Tirana–Podgorica.
S obzirom na reljefsku konfiguraciju terena i sastav zemljišta, stanovništvo se nekada uglavnom bavilo stočarstvom i pečenjem kreča. Početkom 16.veka u vreme potpunog
turskog osvajanja Srbije selo dobija dužnost da čuva i održava puteve. Mnogo kasnije, posle oslobođenja od Turaka i razvojem industrije u Srbiji početkom 19. i 20.veka, otvaranjem
rudnika uglja i podizanjem industrijskih objekata, fabrike cementa u Popovcu i fabrike stakla u Paraćinu, mnogi meštani se zapošljavaju u njima. Isto tako prolaskom trase pruge i
asfaltnog puta Izvorci se zapošljavaju i po drugim mestima u okolini. Današnje selo Izvor je savremeno selo, potpuno elektrificirano sa telefonima,asfaltnim ulicama, automobilima, novim kućama i ostalim tekovinama savremenog života.
Električnu energiju dobija 1945.godine, telefonske veze 1988., a vodosnabdevanje je individualno (lokalni vodovodi 56.7% domaćinstava i bunari), a uglavnom je iz karstnog
izvora Sv. Petka. Telefonska centrala nalazi se u susednom selu Donja Mutnica.

About the author: Milovanović Siniša

Оставите одговор